Tìm kiếm
Close this search box.

LỜI TIÊN TRI TỰ HOÀN THÀNH

img-3
Mục lục

LỜI MỞ

Một buổi sáng khi mới thức dậy mình cảm thấy hôm nay quả là một ngày đẹp trời. Chắc chắn rằng mọi việc tốt đẹp sẽ tới với mình trong ngày hôm nay. Và thế là hôm nay bạn được sếp khen, được đồng nghiệp mời đi ăn trưa, được người yêu tặng quà. Và bạn nhủ thầm “mình thật là hay, chẳng lẽ mình có tài tiên tri trước mọi việc?”. 

Quả thật đó chính là tài tiên tri của bạn. Tài tiên tri này đã được các nhà tâm lý học và xã hội học nghiên cứu và công nhận. Nó được gọi là “Lời tiên tri tự hoàn thành”. Cùng Long Đây tìm hiểu cùng tìm hiểu lời tiên tri này là gì nhé?

1. Lời tiên tri tự hoàn thành là gì?

Nhà xã hội học Robert Merton đã khám phá và đưa ra khái niệm lời tiên tri tự hoàn thành là “Một nhận định sai lệch về tình huống làm xuất hiện một hành vi khiến nhận định sai lầm ban đầu trở thành sự thật.” (Merton, 1968, trang.477). Nói một cách đơn giản hơn, Sự mô tả sai thực tế lúc bắt đầu, Nhưng từ đó lại gây ra những hành vi khiến giả thuyết này trở thành thực tế.

2. Các Hiệu ứng liên quan đến Lời tiên tri hoàn thành

2.1. Hiệu ứng giả dược (Placebo Effect)

Đây là một ví dụ của lời tiên tri tự hoàn thành. Bệnh nhân được chia ngẫu nhiên thành hai nhóm một nhóm được nhận điều trị bằng phương pháp mới và một nhóm được nhận phương pháp điều trị giả dược. 

Những người được sử dụng giả dược có kết quả cải thiện Dù thuốc của họ không có tác dụng. Nhà nghiên cứu kết luận: niềm tin của người bệnh vào phương pháp điều trị khiến cho bệnh có kết quả tốt. Niềm tin có sức mạnh hơn cả thuốc hoặc phương thức điều trị.

img-4

2.2. Hiệu ứng Pygmalion

Hiệu ứng Pygmalion nói rằng: Một khi bạn đặt kỳ vọng vào ai đó, người đó sẽ có xu hướng hành động theo sự mong đợi ấy, dù tốt hay xấu.

Điều này đã được chứng minh qua một thử nghiệm nổi tiếng của Jacobson và Rosenthal. Nhóm nghiên cứu của hai ông đã tới một trường tiểu học công lập và làm một bài kiểm tra với 350 trẻ với cái tên là “Bài kiểm tra về khả năng tiếp thu đa biến của Harvard”. Sau đó họ chọn ra ngẫu nhiên 1/5 số học sinh, và nói với giáo viên của chúng rằng đây là những học sinh vượt trội trong năm tới theo kết quả của bài kiểm tra. 

Họ yêu cầu giáo viên không được nói điều này với học sinh và phụ huynh. Một năm sau nhóm nghiên cứu quay lại và cho các học sinh làm lại bài kiểm tra IQ. Và kết quả là các bạn học sinh được cho là “vượt trội” đã có kết quả cao hơn so với các bạn học sinh khác. Kết quả nghiên cứu cho thấy, khi giáo viên kỳ vọng sự tiến bộ ở những học sinh cụ thể, những học sinh đó sẽ thực sự tiến bộ. 

img-5

Nhưng tại sao lại xảy ra hiệu ứng này? Có thể giáo viên đã quan tâm, chú ý đến những học sinh này hơn, Họ hành xử theo tiềm thức để khuyến khích những học sinh này đạt được những thành tích tốt hơn. Và đây cũng là một bằng chứng của “lời tiên tri tự hoàn thành”.

2.3. Các vấn đề định kiến và kỳ thị

Khi chúng ta cho rằng một nhóm người nào đó thấp kém hơn, chúng ta sẽ hành xử với họ y như chúng ta nghĩ. Họ bị từ chối cho cơ hội để chứng minh điều ngược lại. Từ đó, ta lại càng cho rằng định kiến của ta là đúng, và “lời tiên tri cũng tự hoàn thành”.

Một ví dụ về định kiến và kỳ thị liên quan đến trí thông minh của người Mỹ gốc Phi và kết quả ảnh hưởng đến tuyển sinh đại học.

Trước đây, các nhà nghiên cứu tin rằng người Mỹ gốc Phi kém thông minh hơn các chủng tộc khác do điểm số được báo cáo trong các bài kiểm tra tiêu chuẩn thấp hơn (Dzaferagic, 2019). Nghiên cứu này sau đó đã được sử dụng để biện minh cho việc nhận một tỷ lệ nhỏ người Mỹ gốc Phi vào các trường cao đẳng và đại học.

img-6

Tuy nhiên, sau này người ta đã giải thích được rằng do định kiến tiêu cực của mọi người xung quanh về người Mỹ gốc Phi đã khiến họ trở nên lo lắng về việc làm bài kiểm tra đã dẫn đến kết quả kém hơn khả năng thực tế của họ.

3. Các loại lời tiên tri tự hoàn thành

Có 2 loại:

3.1. Lời tiên tri tự tạo (self-imposed prophecy)

Là khi kỳ vọng của bạn chính là nguyên nhân khiến sự kỳ vọng đó thành sự thật.

Ví dụ: khi bạn đi phỏng vấn, trước đó bạn tin rằng công việc này hơi quá sức với bạn, bạn không đủ khả năng để làm công việc này. Điều đó dẫn tới việc khi phỏng vấn thực sự, bạn không đủ tự tin, trả lời ấp úng, không mạch lạc. Và kết quả là bạn trượt phỏng vấn. Lời tiên tri tự nó hoàn thành.

img-7

3.2. Lời tiên tri từ người khác (Other-imposed prophecy)

Là khi kỳ vọng của người khác lên bạn chính là nguyên nhân khiến sự kỳ vọng đó thành sự thật.

Ví dụ bạn được ba mẹ kỳ vọng là một đứa trẻ ngoan ngoãn. Điều đó khiến bạn tin rằng bạn là một người con ngoan và bạn cư xử lễ độ, vâng lời. Và ba mẹ rất hài lòng với bạn, luôn khen bạn khiến bạn càng muốn phát huy sự vâng lời ấy. Lời tiên tri tự hoàn thành.

Vậy đâu là cơ chế hoạt động của lời tiên tri tự hoàn thành, chúng ta hãy cùng phân tích dựa trên thuyết hành vi nhé.

img-8

4. Giải thích cơ chế của “Lời tiên tri tự hoàn thành”

Khi ta tin vào điều gì đó về chúng ta, chúng ta có khả năng hành xử theo cách đáp ứng lại những niềm tin đó, rồi củng cố chúng và khuyến khích sự xuất hiện của hành vi tương tự.

Mặt khác, khi ta tin vào điều gì ở người khác, ta có thể hành xử làm sao để khuyến khích họ xác nhận giả định của chúng ta là đúng. Từ đó củng cố niềm tin của ta về họ.

Và ta có thể thấy rằng những lời tiên tri này có thể dẫn tới một chu kỳ lặp đi lặp lại (vòng tròn luẩn quẩn). Dù đó là lời tiên tri tiêu cực hay tích cực.

img-9

5. Những ứng dụng trong cuộc sống

Chúng ta sẽ thấy “Lời tiên tri tự hoàn thành” xảy ra hàng ngày, xung quanh ta trong cuộc sống. Chúng ta hãy cùng nhìn một vài ví dụ về các lĩnh vực để thấy nếu ta nắm được quy luật của “Lời tiên tri tự hoàn thành”, ta sẽ có được sức mạnh gì nhé.

5.1. Trong tình yêu/ hôn nhân

Một người phụ nữ bắt đầu hẹn hò với một người đàn ông mà cô ấy cảm thấy “anh ấy chính là người đàn ông của đời mình”. Vì mong mối quan hệ kéo dài nên cô ấy đối xử với anh ấy bằng tình yêu và sự tôn trọng, anh ta sẽ cảm nhận được & đáp lại. Kết quả là cả 2 cùng vun đắp tình yêu ngày càng bền vững.

Bởi vì dự đoán của cô ấy rằng mối quan hệ sẽ lâu dài và hạnh phúc khiến cô ấy hành xử theo cách ủng hộ dự đoán đó. Kết quả là cô ấy tự hoàn thành lời tiên tri ban đầu.

Ở một trường hợp khác, một phụ nữ bắt đầu hẹn hò với ai đó với suy nghĩ rằng họ không thực sự là “đối tượng kết hôn”. Cô ấy có thể sẽ không coi mối quan hệ này là nghiêm túc và không đầu tư nhiều thời gian, công sức vào nó.

img-10

Sự thiếu đầu tư này có thể khiến đối tác của cô ấy nghi ngờ và cảm thấy rằng cô ấy xa cách và không sẵn sàng. Khi đối tác rời đi, cô ấy có thể nghĩ rằng cuối cùng mình đã đúng, rằng người đàn ông đó không phải là người bạn đời của mình.

5.2. Trong dạy dỗ con cái/ học sinh

Theo hiệu ứng Pygmalion, nếu cha mẹ/ giáo viên chọn đối xử với con/ học sinh như những con người thông minh & tài năng, thì con cái/ học sinh sẽ tiếp nhận theo thái độ này và hành động như đó là hiện thực cho đến khi “lời tiên tri của ba mẹ” trở thành hiện thực (tự hoàn thành).

Mặt khác, nếu cha mẹ/ giáo viên coi con/ học sinh là không có khả năng, không thông minh hoặc yếu kém, thì con cái/ học sinh sẽ tin rằng mình bất tài, không có năng lực và hành động theo những hướng tiêu cực.

img-11

5.3. Trong quản lý nhân sự

Lãnh đạo doanh nghiệp có thể thúc đẩy hiệu suất làm việc của nhân viên khi họ thực sự tin rằng họ có đội ngũ xuất sắc và tìm cách truyền niềm tin cho họ, khích lệ họ. Khi được tin tưởng, được hỗ trợ về cả tinh thần lẫn phúc lợi, nhân viên sẽ trau dồi thêm kiến thức, cống hiến hết mình cho công ty. Họ sẽ trở thành những nhân viên thực sự xuất sắc, mang lại doanh thu cao cho công ty.

img-12

LỜI KẾT

Còn bạn thì sao, bạn nghĩ mình sẽ ứng dụng được gì từ “lời tiên tri tự hoàn thành” vào cuộc sống của bản thân và gia đình? Hãy chia sẻ cùng Long Đây để chúng ta cùng hoàn thành những lời tiên tri thật “chất lượng” nhé.

Ngoài ra các bạn có thể đọc thêm bài tâm lý học cực tâm đắc của Long Đây” Năm dấu hiệu cho thấy bạn thông minh vượt trội“. Đọc ngay nào!

*Tham khảo:

Tâm lý học- Những thí nghiệm não bộ chưa được tiết lộ – Adam Hart Davis

Social Theory and social structure – Robert K-Merton

Facebook
Twitter
LinkedIn
Pinterest

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Long Đây Channel
VỀ LONG ĐÂY

Long Day là một cách vận dụng sự đồng âm giữa tiếng Việt và tiếng Anh, với mong muốn: A “Long Day” của bạn sẽ trở nên thú vị hơn một chút, ý nghĩa hơn một chút vì đã có “Long Đây”. Sứ mệnh của Long Day là mang đến những kiến thức về tâm lý học, cuộc sống kỳ thú xung quanh với phong cách truyền đạt vui nhộn và thú vị.

BÀI VIẾT MỚI NHẤT
ADVERTISEMENT

Get fresh updates
about my life in your inbox

THEO DÕI TÔI TRÊN
BỘ SƯU TẬP