Tìm kiếm
Close this search box.

Vì sao sinh vật biển sâu đều khổng lồ

Mục lục

Con người chúng ta thích nghĩ mình là bá chủ Trái đất. Trải qua hàng trăm nghìn năm, chúng ta đã gian khổ phát triển những khả năng thích nghi tiên tiến cần thiết để tồn tại trong một căn phòng ấm áp. Với sự trợ giúp của công nghệ tiên tiến, nền văn minh đã đem lại cho chúng ta những bước tiến để cải tạo đất đai và phần nào thiên nhiên nhằm phục vụ cho mục đích sống của mình. 

Tuy nhiên, điều đó không hoàn toàn đúng. Tính đến ngày nay, con người có thể được tìm thấy ít hơn 1% trong số tất cả các địa điểm có thể sống được trên Trái đất. Nghe có vẻ khó tin phải không?

Ngoài những ngọn núi cao nhất, những sa mạc nóng nhất và hòn đảo Brazil đầy rắn chết tiệt (Đảo Rắn), chúng ta đã xây dựng các khu định cư lâu dài ở hầu hết mọi nơi, phải không? Thực tế, không hề như vậy. 

1. Đại dương lớn cỡ nào?

Vì lý do đơn giản là hơn 99% không gian có thể sống được của hành tinh được tìm thấy trong các đại dương. Và tính đến hôm nay, chính xác là chúng ta chưa xâm chiếm được khu vực nào trong đại dương sâu thẳm.

Từ góc nhìn trên đất liền, không dễ để đánh giá hết quy mô tuyệt đối của thế giới dưới nước. Có hơn một tỷ km khối nước trong khu vực các đại dương của Rãnh Mariana. Điểm sâu nhất dưới đáy đại dương, nằm sâu 11 km dưới bề mặt.

Chỉ với con số đó, 11km, có thể không thực sự cho bạn cảm giác chúng ta đang nói ở đây bao xa. Vì vậy, hãy làm một so sánh. Tòa nhà cao nhất thế giới, Burj Khalifa ở Dubai (cao 823m), cao hơn gấp đôi tòa nhà Empire State (381m) và cao hơn 3 lần toà nhà Bitexco (262m). Bạn có thể xếp 13 tòa tháp Burj Khalifa chồng lên nhau trong rãnh Mariana.

Phần lớn đại dương nông hơn đáng kể so với rãnh Mariana. Nhưng độ sâu trung bình đại dương toàn cầu vẫn ở mức 3.7km và gần như tất cả không gian dưới nước đó đều có thể sinh sống được. Với kích thước khổng lồ, không có gì ngạc nhiên khi đại dương là nơi sinh sống của khoảng 78% tổng sinh khối động vật trên Trái đất. (sinh khối – biomass: tổng số lượng sinh vật sống trong một khu vực).

2. Các sinh vật biển càng xuống sâu càng đáng sợ

Gần mặt biển là các động vật khá quen thuộc. Đại loại như là cá voi, cá mập, cá có màu sắc rực rỡ, nàng tiên cá… Nhưng lặn sâu hơn một chút, bạn sẽ gặp vô số sinh vật biển đáng sợ đang chờ đợi.

Ở độ sâu 400 mét, bạn sẽ gặp Cá mập yêu tinh khổng lồ (Globin Shark), có bộ hàm có thể mở rộng có thể phóng về phía trước để nuốt chửng con mồi một cách bất ngờ. Đi xuống sâu hơn khoảng 1.000 mét, và một khoảng thời gian nghỉ ngơi hài hước đang chờ bạn dưới hình dạng Blobfish. Con cá này nhiều lần đoạt giải Động vật xấu xí nhất còn sống (the Ugliest Animal Alive award). Chuyện có thật chứ không phải đùa đâu nha.

Lặn sâu hơn nữa xuống độ sâu nơi bóng tối bao phủ, đến 2.000 mét, và bạn sẽ bắt gặp một loài kinh khủng là cá chình bồ nông (Gulper Eel). Người ta gọi như vậy vì loài cá này có thể mở miệng rất to so với thân hình của nó, nhìn y như con chim bồ nông.

Nhưng nó không phải là loài cá kỳ lạ duy nhất mà bạn sẽ tìm thấy trong vực thẳm đại dương này. Nhà máy sản xuất sinh vật tự nhiên dưới nước này cũng sinh ra những người khổng lồ. Từ Kraken đến Jormungand, chúng ta đã kể những câu chuyện về quái vật biển sâu từ hàng nghìn năm nay.

Và có lẽ có lý do chính đáng cho điều đó. Bởi vì có một hiện tượng được gọi là chủ nghĩa khổng lồ ở biển sâu (Deep-sea Gigantism), nhiều sinh vật đã tiến hóa để sống ở độ sâu tối tăm nhất của đại dương lớn hơn đáng kể so với các loài tương tự được tìm thấy ở vùng nước nông.

Có lẽ ví dụ nổi tiếng nhất về chủ nghĩa khổng lồ dưới biển sâu là Mực khổng lồ (Giant Squid). Đạt chiều dài tối đa 13 mét và nặng hơn 250 kg, loài động vật thân mềm đáng kể này lớn hơn hàng trăm lần so với nhiều loài anh em họ hàng sống ở vùng nước nông của nó. Mực khổng lồ là một con quái vật thực sự của vực sâu.

Nhưng hóa ra gã khổng lồ khổng lồ này có một người anh lớn tuyệt vời, một người anh lớn hơn rất nhiều, Mực Colossal (Colossal Squid). Nặng gấp ba lần so với Mực khổng lồ vốn đã khổng lồ, Mực Colossal là loài động vật không xương sống lớn nhất trên hành tinh Trái đất, với đôi mắt to bằng quả bóng rổ và xúc tu móc có khả năng để lại sẹo vĩnh viễn cho cá nhà táng.

Nhưng nếu điều đó không làm bạn hoảng sợ, thì đây là một mẫu vật dưới bề mặt sẽ để lại cho bạn những vết sẹo tinh thần.

Sinh vật nhỏ này là một isopod khổng lồ. Nếu nó trông quen thuộc một cách kỳ lạ, thì đó có thể là do nó có họ hàng gần với loài mối hay rận rừng (woodlouse). Một con rận ăn no dài khoảng một centimet và nặng chưa đến một gram, ướt sũng. Tuy nhiên, loài isopod khổng lồ có thể phát triển gần nửa mét và nặng gần 2 kg.

Bất cứ nơi nào chúng ta nhìn vào những nơi sâu nhất, tối nhất của đại dương, chúng ta đều thấy một câu chuyện tương tự: những loài động vật có “ngoại hình” quen thuộc nhưng lại có kích thước khổng lồ một cách bí ẩn. Chẳng hạn như Cua Nhện Nhật Bản, với sải chân dài tới 4m. Và loài cá mái chèo (cá oarfish) khổng lồ, đôi khi được gọi là Vua cá trích, có thể đạt chiều dài tối đa khoảng 11 mét.

3. Tại sao các sinh vật biển sâu lại khổng lồ?

Vì vậy, câu hỏi là điều gì đang xảy ra ở đây? Điều gì khiến các loài sinh vật biển sâu phát triển quá lớn như vậy? Sự thật là, chúng ta không thực sự chắc chắn được 100%. Như bạn có thể đã biết, chúng ta biết rất ít về đáy đại dương.

Trên thực tế, cho đến năm 2019, số người đã đi bộ trên bề mặt Mặt trăng nhiều hơn số người đã đến thăm phần sâu nhất của rãnh Mariana, vực thẳm Challenger (Challenger Deep). Sự xa xôi tuyệt đối của môi trường đại dương sâu thẳm khiến chúng và những sinh vật sống ở đó vô cùng khó nghiên cứu.

Lấy con mực Colossal làm ví dụ điển hình. Dài hơn một chiếc xe giường nằm (12m) ở Việt Nam và nặng hơn một con gấu bắc cực trưởng thành, bạn sẽ nghĩ rằng nó sẽ rất khó để bỏ lỡ. Tuy nhiên, với tất cả công nghệ tuyệt vời và tàu lặn từ xa của chúng ta, chưa từng có một con mực Colossal nào đã được quan sát thấy trong môi trường sống tự nhiên của nó. Chưa một con nào.

Và vì chúng ta chưa bao giờ có thể mang về một trong những con quái vật này còn sống, nên việc nghiên cứu nguyên nhân của Chủ nghĩa Khổng lồ Biển sâu tỏ ra khá khó khăn. Nhưng chúng ta có một số lý thuyết khá thuyết phục. 

3.1. Khan hiếm thức ăn (Food scarcity)

Đầu tiên, sự khan hiếm thức ăn là nguyên nhân chính. Mới nghe thì việc thiếu thức ăn bằng cách nào đó có thể kích thích sự tiến hóa về kích thước của các sinh vật biển nghe có vẻ vô lý.

Chắc chắn điều ngược lại nên xảy ra, phải không? Nhưng đi sâu hơn một chút vào khoa học và sự mâu thuẫn này bắt đầu có nhiều ý nghĩa. Không giống như hầu hết các hệ sinh thái khác trên hành tinh, đại dương ở dưới sâu có sản lượng lương thực gần như bằng không.

Không có ánh sáng có nghĩa là không quang hợp, và không quang hợp có nghĩa là không có thực vật phù du, mà chúng lại là nhà sản xuất thức ăn chính gần bề mặt nơi có ánh sáng mặt trời.

Do đó, nguồn thức ăn chính ở biển sâu được gọi là tuyết biển (marine snow), một món ngon của các sinh vật dưới đại dương sâu thẳm. Tuyết biển về cơ bản là hỗn hợp của các động vật chết, thực vật phù du đang phân hủy và cả đống phân cá từ từ trôi xuống vực sâu từ vùng nước bên trên.

Nghe có vẻ ngon ha!

Tuyết biển, được bổ sung bởi xác của những động vật lớn hơn, sẽ bị tiêu hao khi rơi xuống (hoặc là bị rỉa bớt). Nghĩa là càng xuống sâu, cái ăn lại càng khó kiếm. Điều đó làm cho thức ăn dưới đáy đại dương trở nên khan hiếm và không thể đoán trước. Và nếu là cư dân sống dưới đây thì bạn không bao giờ biết những miếng ngon nhất sẽ hạ cánh ở đâu.

Đối với một loài ăn xác thối sống ở tầng đáy như loài isopod khổng lồ, lớn hơn có nghĩa là nó có thể di chuyển quãng đường dài hơn nhanh hơn, tăng bán kính tìm kiếm thức ăn và cải thiện cơ hội trở thành kẻ đầu tiên xuất hiện khi thức ăn ngon lành trôi xuống phía dưới. Những động vật lớn hơn cũng có thể dự trữ nhiều thức ăn hơn những con nhỏ hơn, giúp chúng tồn tại trong thời gian dài mà không cần thức ăn.

3.2 Tối ưu hoá việc sử dụng năng lượng – Định luật Kleiber

Nhiều sinh vật biển sâu đã tiến hóa dạ dày có thể mở rộng để cho phép chúng hấp thụ lượng thức ăn tối đa có thể trong những trường hợp hiếm hoi xuất hiện một bữa ăn thịnh soạn. Kết quả có thể gây ngạc nhiên. Một con isopod khổng lồ với biệt danh hơi oách – Giant Isopod 1 – đã từng trải qua 5 năm mà không ăn một thứ gì. Có lẽ là để phản đối việc nó bị giam cầm trong Thủy cung Toba ở Nhật Bản.

Không thể phủ nhận 5 năm không ăn là chế độ ăn kiêng của siêu mẫu, nhưng những lần nhịn ăn kéo dài này có thể thực hiện được nhờ một lợi ích khác của việc tăng kích thước – quá trình trao đổi chất hiệu quả hơn. Theo định luật Kleiber, “tốc độ trao đổi chất của động vật tỷ lệ với 3/4 sức mạnh của khối lượng của nó”.

Nói cho dễ hiểu là, những động vật lớn hơn cần ít năng lượng trên một đơn vị khối lượng hơn những động vật nhỏ hơn.

Ví dụ, một con chuột cần ăn tới 20% trọng lượng cơ thể mỗi ngày để tồn tại, trong khi một con voi chỉ cần ăn 4-5% trọng lượng cơ thể. Nói cách khác, những động vật lớn hơn sử dụng năng lượng hiệu quả hơn. Và đó là một phần thưởng lớn trong một môi trường khan hiếm thức ăn.

3.3. Thích ứng với cái lạnh tột độ phía dưới biển sâu

Giả thuyết khác về lý do tại sao các sinh vật dưới đáy biển lại phát triển lớn như vậy có liên quan đến nhiệt độ. Vì nước lạnh đặc hơn và do đó nặng hơn nước ấm nên nó chìm xuống. Và điều đó có nghĩa là môi trường biển sâu cực kỳ lạnh.

Nhiệt độ lạnh giá ức chế tốc độ của quá trình trao đổi chất, làm giảm lượng thức ăn và oxy cần thiết để duy trì sự sống. Quá trình trao đổi chất chậm hơn cũng được cho là một phần lý do khiến nhiều sinh vật biển sâu phát triển chậm hơn và sống lâu hơn so với các loài tương tự ở vùng nước nông hơn.

Một ví dụ điển hình là nghiên cứu gần đây cho thấy loài cá mập Greenland sống ở tầng đáy có thể sống đến hơn 500 tuổi, khiến nó trở thành loài động vật có xương sống sống lâu nhất từng được phát hiện. Nghĩ thoáng qua một giây thì có thể có một con cá mập Greenland đang bơi xung quanh ngày nay đã chứng kiến Leonardo da Vinci vẽ Mona Lisa vào đầu thế kỷ 16.

Ý tưởng cho rằng nhiệt độ thấp hơn đóng một vai trò trong chủ nghĩa khổng lồ ở biển sâu được củng cố bởi thực tế là chúng ta cũng thấy một thứ gọi là chủ nghĩa khổng lồ vùng cực (polar gigantism). Xu hướng các loài sống ở vùng nước lạnh giá ở Bắc Băng Dương và Năm Băng Dương thể hiện chủ nghĩa khổng lồ, ngay cả ở vùng nước nông.

Nhện biển (sea spiders) là một ví dụ tuyệt vời. Ở hầu hết các nơi trên thế giới, nhện biển tương đối nhỏ, có chiều ngang từ vài mm đến vài cm. Mặt khác, loài nhện biển ở Nam Cực có sải chân dài 70 cm gây ra cơn ác mộng. Chúng đủ lớn để dễ dàng bám vào mặt bạn và tiêm trực tiếp hàng ngàn nhát vào cổ họng của bạn.

Sự gia tăng tương tự về kích thước cơ thể có thể được nhìn thấy ở bọt biển vùng cực, giun, sao biển và thậm chí cả các sinh vật đơn bào.

3.4. Có ít động vật săn mồi hơn dưới đáy sâu

Vậy là chúng ta có lý thuyết về sự khan hiếm thực phẩm và lý thuyết về nhiệt độ, nhưng cũng có một lý do đơn giản hơn nhiều khiến các loài sinh vật biển sâu đã tiến hóa để trở nên to lớn như vậy. Có ít kẻ săn mồi hơn đáng kể ở dưới đó. 

Điều đó cho phép Mẹ Thiên nhiên mạnh dạn hơn một chút với kích thước cơ thể của các loài mà theo truyền thống thường giữ ở mức nhỏ để ít thu hút sự chú ý hơn từ những thứ có thể muốn săn chúng.

Lời kết

Sự thật là có lẽ không có lời giải thích thống nhất duy nhất nào cho chủ nghĩa khổng lồ dưới biển sâu. Và các biến số khác nhau sẽ đóng vai trò lớn hơn ở một số loài so với những loài khác. 

Cuối cùng, đại dương sâu thẳm là cơ hội để xem sự sống bằng cách nào đó tìm được đường đi trong một trong những môi trường khắc nghiệt nhất trên hành tinh Trái đất.

Facebook
Twitter
LinkedIn
Pinterest

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Long Đây Channel
VỀ LONG ĐÂY

Long Day là một cách vận dụng sự đồng âm giữa tiếng Việt và tiếng Anh, với mong muốn: A “Long Day” của bạn sẽ trở nên thú vị hơn một chút, ý nghĩa hơn một chút vì đã có “Long Đây”. Sứ mệnh của Long Day là mang đến những kiến thức về tâm lý học, cuộc sống kỳ thú xung quanh với phong cách truyền đạt vui nhộn và thú vị.

BÀI VIẾT MỚI NHẤT
ADVERTISEMENT

Get fresh updates
about my life in your inbox

THEO DÕI TÔI TRÊN
BỘ SƯU TẬP